Làm giàu ngôn ngữ từ khác biệt thế hệ

Làm giàu ngôn ngữ từ khác biệt thế hệ
KAS Care
01 tháng 10, 2021

“Bao giờ cho đến ngày xưa…” – Mỗi lần ngồi nghe ông bà kể chuyện là một lần được biết thêm bao kiến thức diệu kỳ. Đó có thể không phải là tri thức về khoa học vũ trụ, không phải công thức tính toán đau đầu, mà là những câu ca dao, tục ngữ từ thời cha ông để lại.

Tiếng Việt ngày nay, hay tiếng Kinh mà thế hệ trẻ và người lớn tuổi sử dụng nhìn chung khá khác nhau. Bà nội, Bà ngoại của chúng ta vẫn hay bảo: “Tiên sư anh chị lúc nào cũng bày ra như tòa la hán thế à?”, rồi thì “Lạy Thánh mớ bái cho chúng con rộng đường làm ăn”… Ở thời của Bà, có lẽ lối nói ví von là cách tốt nhất để diễn tả một sự vật, hiện tượng, hành động. Ví von cũng gắn với đời sống vật chất và các trạng thái tâm sinh lý cụ thể. Chẳng hạn như ai đó than thở: “Ôi dào, nhà có còn cái gì đâu, toàn chổi cùn rế rách”, hay sẻ chia: “Già được bát canh, trẻ được manh áo mới”…

Cũng có nhiều từ rất độc đáo, chẳng hạn như:

Lương thì – Khoảng thời gian tốt đẹp

Đồng song – Bạn học cùng một lớp, một thầy

Trung khúc – Những điều khó nói ở trong lòng

Độc chước – Uống rượu một mình

Những từ cổ này, bằng một cách nào đó, được thế hệ trước sử dụng nhiều bởi chúng đẹp cả về ý nghĩa lẫn thanh âm. Theo dòng thời gian, cứ vài mươi năm tiếng mẹ đẻ lại thay da đổi thịt một lần, lớp nọ chồng lên lớp kia, cái cũ chưa mất đi, cái mới đã nảy sinh, phát triển. Đó gọi là sự sinh động của ngôn ngữ.

Ngay như hai hành động Ăn và Nói hàng ngày, ghép với nhau để thể hiện phong cách sinh hoạt của con người và cũng là một biểu hiện của tính cách dân tộc. Thì người Việt dùng lời ăn, tiếng nói mà không dùng lời nói, tiếng nói là rất tinh tế. Chúng ta còn nghe: Ăn trông nồi, ngồi trông hướng, Trồng lúa ăn nằm, trồng tằm ăn đứng… Riêng từ Ăn qua năm tháng cũng có không biết bao nhiêu từ tương tự như xơi, chén, nhắm, hốc, đớp, quạc, sực… Tất nhiên mỗi từ phù hợp với một hoàn cảnh sử dụng khác nhau, nhưng có lẽ so với ngôn ngữ khác thì tiếng Việt quả thật là rất phong phú.

Người trẻ ngày nay có cách nói của riêng thế hệ mình. Khi lớn lên, điều đầu tiên chúng ta học được là học chào và học mời. Gặp người lớn hơn thì phải: cháu chào bác, cháu chào cô… Đi học thì: thưa ông bà, con chào bố, con chào mẹ con đi học. Rồi học mời: con mời ông, con mời bà, con mời bố mẹ ăn cơm, cháu mời bác uống trà… Đó không phải là sự sáo rỗng và rập khuôn, mà là tập tục và tập quán đã được thấm nhuần.

Thế hệ xưa đôi khi cho rằng giới trẻ có cuộc sống quá đủ đầy nên không quan tâm ngôn ngữ cổ. Người trẻ lại phản biện rằng ông bà cô chú cứ hay lý tưởng hóa những ngày xa xưa. Sự khác biệt thế hệ là tất yếu, nhưng sự giao thoa ngôn ngữ nếu có thể sẽ mang lại nhiều khám phá thú vị. Trong bài thơ “Khi bằng tuổi con” của Shel Silverstein có viết:

Bác hỏi, “Con lên mấy rồi?

Tôi trả lời. “Con chín tuổi rưỡi”, và rồi

Bác thở phào ra một cái và nói,

Hồi bằng tuổi con… Ta lên mười.


Cùng chuyên mục
Vì sao các cháu gọi tôi là “Bà ngoại thần tượng”?
Vì sao các cháu gọi tôi là “Bà ngoại thần tượng”?
“Thương con quý cháu” là truyền thống và nét đẹp văn hóa của người Việt ta. Tuy nhiên, do những khác biệt về thời đại nên không phải bậc ông bà nào cũng gần gũi và thân thiết với thế hệ trẻ. Một trong những chìa khóa giúp tôi gắn kết, thậm chí trở thành “thần tượng” của tụi nhỏ là tư duy không phán xét.
5 điều nên làm để giảng hòa khi bất đồng với cha mẹ
5 điều nên làm để giảng hòa khi bất đồng với cha mẹ
Khoảng cách tuổi tác càng lớn, khả năng bất đồng quan điểm giữa các thế hệ trong gia đình càng dễ xảy ra. Đôi khi, chỉ một khác biệt nhỏ cũng có thể dẫn đến xung đột kéo dài, gây mệt mỏi.
Điều gì tạo nên sự khác biệt của thời trang những năm 80?
Điều gì tạo nên sự khác biệt của thời trang những năm 80?
Thời trang thập niên 80 được xem là điển hình của sự tự do sáng tạo và trí tưởng tượng phong phú. Những sự pha trộn giữa màu sắc không phù hợp, hình ảnh độc đáo và các chi tiết được in khổ lớn trên các bộ trang phục đã tạo nên nhiều ấn tượng mạnh mẽ.
Khoảng cách thế hệ là gì? Làm thế nào để xóa bỏ xung đột giữa các thế hệ?
Khoảng cách thế hệ là gì? Làm thế nào để xóa bỏ xung đột giữa các thế hệ?
Nhiều người trẻ thường cảm thấy người lớn tuổi hơn mình thật khó hiểu. Ngược lại, những người lớn tuổi lại cảm thấy thế hệ trẻ có quá nhiều điều kì lạ. Lý do cho những cảm nghĩ này đều đến từ khoảng cách thế hệ.
Tại sao người cao tuổi hay hờn giận?
Tại sao người cao tuổi hay hờn giận?
Việc già đi không chỉ khiến chúng ta khác đi về ngoại hình mà còn tác động đến sự thay đổi của tâm lý. Điều này có thể khiến người cao tuổi cảm thấy bất an, hay giận hờn và dễ cáu bẳn. Vậy đâu là nguyên nhân và làm thế nào để quan tâm đến những thay đổi tâm lý này của người già?
6 lợi ích của việc học sử dụng thiết bị công nghệ với người cao tuổi
6 lợi ích của việc học sử dụng thiết bị công nghệ với người cao tuổi
Đôi khi, cuộc sống sau khi nghỉ hưu mới là thời điểm bắt đầu cho một hành trình mới. Nghỉ hưu, đồng nghĩa với việc có nhiều thời gian hơn để giải trí, giao tiếp, truyện trò và tự tạo ra những điều mới mẻ. Đặc biệt, thế giới hiện đại ngày nay tràn ngập những thiết bị công nghệ để chúng ta khám phá.
Lý do người già hay kể chuyện ngày xưa?
Lý do người già hay kể chuyện ngày xưa?
“Hồi đó…” là lời mở đầu mỗi khi ta được nghe ông bà kể về những câu chuyện ngày xưa. Đôi lúc, người trẻ sẽ cảm thấy khó hiểu, không muốn nghe và vô tình làm người già cảm thấy lạc lõng. Nhưng đằng sau mỗi câu chuyện về quá khứ, lại ẩn chứa nhiều ý nghĩa hơn chúng ta tưởng.
Đôi dòng thư tay nguệch ngoạc ngày con gái chào đời
Đôi dòng thư tay nguệch ngoạc ngày con gái chào đời
Gửi con gái thương yêu của bố,
Khi con gái yêu sớm
Khi con gái yêu sớm
Tình yêu tuổi học trò luôn gắn với những rung động tinh khôi và đẹp đẽ. Cũng bởi đó là những trải nghiệm đầu đời nên các con thường dễ vượt quá giới hạn, dẫn đến nhiều sự việc không mong muốn. Để giúp tránh những sai lầm không đáng có, cha mẹ hãy bình tĩnh và trở thành người dẫn đường sáng suốt cho con.
Lớn lên từ những câu chuyện ngày xửa ngày xưa của bà
Lớn lên từ những câu chuyện ngày xửa ngày xưa của bà
Khi thơ bé, con thường rúc vào lòng bà và đòi nghe kể chuyện ngày xưa. Những câu chuyện và lời bà dạy đã nuôi dưỡng dòng suối nguồn tình cảm tốt đẹp trong con. Từ một thằng bé loắt choắt, con đã dần trưởng thành và luôn học cách sẻ chia, yêu thương với mọi người.
Những chương trình truyền hình gắn kết thế hệ được yêu thích
Những chương trình truyền hình gắn kết thế hệ được yêu thích
Các chương trình truyền hình luôn là một cách giải trí tuyệt vời cho các gia đình. Hãy cùng KAS tìm hiểu về 3 chương trình giúp gắn kết các thế hệ.